Göçmen ve Mülteci Farkı Nedir? Bir Sahne, Bir Hikaye
Kayseri’deki sakin akşamlarımı, sıklıkla birkaç satır yazmakla geçiriyorum. Özellikle de son zamanlarda, çevremdeki değişimlere, insanların zor durumda kaldığı anlara daha fazla odaklanmaya başladım. Göçmen ve mülteci… Bu iki terim, hemen her gün duyduğum, belki de bazen göz ardı ettiğim ama bir şekilde beni derinden etkileyen kelimeler. Dün, akşam sokakta yürürken, bir sahne gördüm. O an, bu kelimelerle gerçekten tanıştım. O kadar güçlüydü ki, o anı kelimelere dökmeden içim rahatlayamayacak gibi hissettim.
Bir Yoldaşın Hikayesi
O akşam, Kayseri’nin taş kaldırımları üzerinde yürürken, eski evlerin arasındaki boşluklardan gelen bir grup insanın silueti dikkatimi çekti. Kadınlar, çocuklar, birkaç yaşlı adam, hepsi tedirgin ve biraz da umutsuz görünüyordu. Aralarındaki konuşmalar Arapçaydı. Hani bazı şeyleri anlamasam da, insan seslerinde duyduğum çaresizlik beni içine çekmişti. Yavaşça yanlarına yaklaştım ve “İyi akşamlar” dedim, ama sesim sanki onlara bir şey ifade etmemiş gibi geçti. Sadece bir kadının gözleriyle karşılaştım. Gözlerinde bir şey vardı. Ne olduğunu tam olarak anlayamadım ama o bakış, başka bir dünyadan geliyormuş gibi hissediyordum.
Kadın, gülümsemek yerine gözlerini biraz daha derinleştirdi ve “Çocuklar, buraya mı?” dedi. Ardından, başka bir kadına dönüp, çocukları daha yakın tutmalarını söyledi. Bir şeyler sormak, anlamak istedim ama cesaret edemedim. Çünkü o gözlerde bir anlam arayışından çok, bir çaresizlik vardı. Onlarla sohbet edebilseydim, belki onlardan duyacağım her kelime, hayatımda gerçekten fark yaratacak bir şey olacaktı.
Ve işte o an, “Göçmen” ve “Mülteci” kelimelerinin farkını içimde hissetmeye başladım.
Bir Göçmenin Umudu
Aradan birkaç gün geçti. O kadının gözlerini unutmam mümkün değildi. Bütün gece boyunca bu soruları kafamda kurdum. O an ki hissettiğim şey, çoğu insanın fark etmediği, belki de anlamadığı bir şeydi. Göçmen mi, mülteci mi? Ne fark ederdi ki? Ama sonra düşündüm… Göçmen, hayatını daha iyi yaşamak, yeni bir fırsat bulmak için yola çıkmış biriydi. Belki de o kadın, göç etmek için Türkiye’ye gelmişti. Kayseri’ye. Belki buradaki yaşamı daha iyi olabileceğini düşündü. Ama mülteci… O başka bir şeydi. Mülteci, korku ve çaresizliğin içinde kalan, bir yerden başka bir yere kaçmak zorunda olan bir insandı. Bir ülke, o insanı kabul etmeyebilir. Mülteci, bir ülkenin sınırlarında yaşarken “artık buradayım” diyebilme cesaretine sahip olmayan biriydi. O kadın ve çocuklar da belki mülteciydi. Savaş, ölüm, korku… Bunların göçmenlikten çok daha fazlası olduğunu hissediyordum.
O gece, kalbimde bir şeyler değişti. O kadının gözlerindeki hüzün, bana bir mültecinin hayatının ne kadar farklı olabileceğini gösterdi. O göçmenlik ve mültecilik arasındaki farkları, sadece hukuki anlamda değil, insanın ruhunda da derinden hissettim. Bir yanda yeni bir hayat kurmak için, hayalleriyle yola çıkan bir insan… Diğer tarafta ise, yaşama tutunabilmek için kaçan, hiçbir şeyin garantisi olmayan bir insan.
Mülteci ve Göçmen Olmak Arasında Bir Gece
Geceyi bitirirken, kayıtsızca yazdım.
“Bir göçmen, yeni bir başlangıç umudu taşırken; bir mülteci, tek dileği hayatta kalmak. Fark ne? Fark, dünyada bir yerlere ait olabilme hissiyatı. Fark, güvende olma duygusu.”
İçimi burkuran his, sadece gözlemlerimle değil, aynı zamanda insanın başka bir yere ait olma isteğiyle de alakalıydı. Bir insan, savaşın, açlığın, yokluğun, baskıların içinde büyürse, bir ülkenin sınırlarına girebilmesi için ne kadar büyük mücadeleler vermesi gerekir? Onların hayalleri, umutları, arzuları, bizimkilerle gerçekten ne kadar örtüşüyordu? Bir çocuk, sadece bir çocukken, “Ben kimim?” sorusunu kendine sormadan büyümek zorunda kaldıysa, ona dünyada gerçekten “ait” olduğu bir yer var mıydı?
Ve Sonra, Bir Söz
Birkaç hafta sonra, o kadını tekrar gördüm. Bu kez, bir kafede oturuyordu. Yanında birkaç çocuk vardı, biri çok neşeliydi. Kadın, beni fark etti ve kısa bir süre sonra yanımda belirdi. Gözlerindeki hüzün yoktu. Ama yine de bir şey eksikti. Tam anlamıyla gülümsemiyordu. Sadece “Teşekkür ederim” dedi. Hemen ardından, “Gerçekten teşekkür ederim, sizler buraya hoş geldiniz dediniz. İyi hissettik” dedi. O an, bir insanın yaşadığı topraklarda kendini kabul edilmiş hissetmesinin ne kadar değerli bir şey olduğunu fark ettim.
O kadının bir mülteci olup olmadığını bilmemek, benim için çok da önemli değildi. Ama o an, fark ettim ki aslında göçmen ve mültecinin farkı, sadece yasalarla ya da ülkenin sunduğu haklarla belirlenmiyor. En önemli fark, o insanların gözlerinde, ruhlarında, kendilerini ait hissettikleri yerlerde yatıyor.
Sonuç
Göçmen ve mülteci arasındaki fark sadece kelimelerden ibaret değil. İnsan olmanın, insan kalabilmenin en derin anlamları, bu farkın ötesinde. Göçmen, hayatını daha iyi bir yerde kurma hayaliyle yola çıkan; mülteci ise hayatta kalabilmek için kaçan biridir. O yüzden bir kelimenin, bir tanımın ardında saklanan gerçekleri görmek gerekiyor. O kadının gözlerindeki hüzün ve umut, bana bu farkı bir insan olarak hissettirdi. Kayseri’nin sokaklarında yürürken, bir kez daha fark ettim ki, hepimiz bir şekilde ait olma isteğiyle yaşıyoruz ve en temel insanlık hakkı, hayatta kalabilmektir.